İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Uyuz nasıl anlaşılır tedavisi nasıl yapılır

Uyuz hastalığı nedir, uyuz hastalığı nasıl anlaşılır, uyuz hastalığına ne iyi gelir, uyuz hastalığının tedavisi nasıl yapılır, uyuz böceği vücuttan nasıl atılır, uyuzda kaşıntıya ne iyi gelir?

Uyuz hastalığı nedir?

Uyuz hastalığı, “Sarcoptes scabiei var. hominis” ismi verilen uyuz böceğinin neden olduğu, kaşıntılı bir deri hastalığıdır.

Uyuz insana nasıl bulaşır?

Uyuz, insandan insana yakın fiziksel temas (aynı yatakta yatma, el ele tutuşma gibi) yoluyla bulaşır.

At, koyun, keçi ve diğer evcil hayvanlardan bulaşma olabilse de, bunlar insanda birkaç günden fazla yaşayamaz. Buna karşın, köpek kaynaklı uyuz, bazen insanda şiddetli seyredebilir.

Uyuz insan vücudunda nasıl yaşar?

Uyuz böceği, insana bulaştıktan sonra hemen deri altına girer ve tüneller (sillion) açarak ilerler.

Tüneller, deriden biraz kabarık, kahverengimsi, pembe beyaz renktedir. 0.2-0.5 mm
eninde, 10-15 mm boyunda olabilmekte ve günde 0.5-2 mm uzamaktadır.

Bu tüneller içerisinde deri parçaları ile beslenirler ancak kan emmezler.

Uyuz böceği, çiftleştikten sonra açmış olduğu tünellerin kör uçlarında yumurtlar. Tünellerin ucunda, inci tanesine benzeyen kabarıklık oluştururlar.

Dişi uyuz böceğinin ömrü yaklaşık 4-5 hafta olup, insan vücudu dışında 1 hafta kadar yaşayabilir ve yumurtlayabilir.

Uyuzun en belirgin özelliği nedir?

Uyuzun en belirgin özelliği şiddetli gece kaşıntısı ve kızarıklıktır.

Uyuzda, el bileğinde kaşıntı tipiktir
Uyuzda, el bileğinde kaşıntı tipiktir

Kaşıntı, uyuzun vücuda bulaşmasından 4-6 hafta sonra başlar. Kaşıntı, kişinin gece yatağa girip ısınması ile artmakta ve kişiyi uykudan uyandırabilecek kadar şiddetli olabilmektedir. Gündüzleri ise kaşıntı, daha hafif olmaktadır.

Kaşıntı, yanıcı karakterde olup başlangıçta tünellerin çevresinde hissedilir. Ancak zaman ilerledikçe tüm vücutta yaygın olarak hissedilir.

Tedaviden sonra tekrar bulaşma olur ise bu kez bulaşmadan 24 saat sonra kaşıntı hissedilir.

Uyuza bağlı olarak bazı kişilerde ürtiker (kurdeşen) de görülebilir.

Deride oluşan kaşıntı ve yangı (iltihaplanma), deriyi uyuz böceği için elverişsiz hale getirdiği için, böceği derinin dışına çıkmaya ve vücuttan ayrılmaya zorlar. Özellikle kortizonlu ilaçların rastgele kullanılması durumunda, vücuttaki yangısal cevabı baskılar ve hastalığı artırıcı etki yapar.

Uyuz, vücudun hangi bölümlerine yerleşir?

Erişkinlerde, en sık el bileklerinde (%85) ve parmak aralarında, koltuk altı, kalça ve penisde görülmektedir. Sırtın üst bölümü, boyun, yüz, kafa derisi, avuç içi ve ayak tabanı gibi bölgelerde ise hemen hemen hiç görülmemektedir

Uyuz nasıl anlaşılır tedavisi nasıl yapılır
Uyuz nasıl anlaşılır tedavisi nasıl yapılır

Bazen koltuk altı, kasık, yumurtalık kesesi ve penis ucunda, 2-10 mm çapında kırmızımsı
kahverengi renkte, sert ve yuvarlak şişlikler bulunmaktadır. Bu şişlikler, oldukça kaşıntılı olup etkili bir tedaviden sonra bile haftalarca hatta aylarca varlıklarını devam ettirebilmektedirler.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda ise avuç içi ve ayak tabanlarında uyuz daha sık görülmektedir.

Uyuzda kaşıntı neden olur?

Uyuzda kaşıntının sebebi, uyuz böceğinin dışkısı nedeniyle ciltte oluşan alerjik reaksiyondur.

Nadir görülen uyuz tipleri nelerdir?

  • Temiz uyuzu – Sosyete uyuzu: Kişisel hijyene dikkat eden kişilerde görülen uyuz tipidir. Bu uyuz türü de aynı uyuz böceği nedeniyle oluşur. Ancak, tünel sayısı ve kaşıntı az olduğu için tanısı zordur.
  • Abortif form: Kollarda ve bacaklarda küçük kırmızı kabarıklıklar halinde görülmekte ve döküntülerin dağılımı uyuzdan çok, bir başka böceğin soktuğunu düşündürmektedir.
  • Scabies incognito: Topikal veya sistemik steroid tedavisi sonunda görülebilen uzamış uyuz türüdür. Uyuzun tipik belirtileri azalmış olup, döküntülerin dağılımı, ortaya çıkışı farklı ve başka hastalıkları taklit edebilmektedir.

En tehlikeli uyuz türü: Kabuklu uyuz

Bağışıklık sistemi bozulmuş veya baskılayıcı ilaç kullanan, nörolojik hastalığı olan, organ nakli geçirmiş veya beslenme yetersizliği bulunan kişilerde görülen ve en tehlikeli uyuz türüdür.

Baş ve ense dahil tüm vücudu saran kabuklar ile karakterizedir.

Vücut dışında normal oda sıcaklığında 2-3 gün kadar yaşayabilen uyuz böceği, kabuklar içinde 10 gün kadar canlı kalarak bulaştırıcı olabilmektedir.

Kabukların içinde yaklaşık 2 MİLYON kadar böcek olabileceği ve bir böceğin insana ortalama 30 dakika içerisinde bulaşabileceği göz önüne alındığında, kabukların çevreye dökülmesi sonucunda, sağlık kurumları ve bakım evlerinde çalışan personel için büyük bir tehlike olduğu aşikardır.

Uyuz tanısı nasıl konur?

Gece, özellikle de yatağa girince artan yanıcı tarzda kaşıntı, deride kızarıklık ve aynı ortamda yaşayan kişilerde de aynı şikayetlerin görülmesi, akla uyuz hastalığını getirmelidir.

Uyuzdan şüphelenildiğinde hasta, tüneller (sillion) yönünden dikkatlice muayene
edilmelidir. Bunun için bir büyüteç, lup veya otoskop yardımıyla şüpheli lezyonlar, kontrast oluşturularak test edilebilir.

Sillion mürekkep testi

Mürekkep ile  uyuz sillion testi
Mürekkep ile uyuz sillion testi

Bu amaç için kullanılan “sillion mürekkep testi ”nde şüphelenilen alana doğrudan mürekkep sürülür. Mürekkep, hemen alkollü bir pamukla silinir ve tünelin içine yayılmış mürekkebin koyu,
düzensiz veya zikzak şeklinde bir çizgi halinde görülmesi beklenilir.

Topikal tetrasiklin testi

Tetrasiklin merhem ile şüpheli alanlar boyanmakta, kuruması için 3 dakika kadar beklendikten sonra yüzeyde kalan madde yıkanmakta veya alkollü bir pamukla silinmektedir. Tüneller wood ışığı altında ışığı kapatılmış otoskop ile incelenir.

Wood ışığı
Wood ışığı

Wood ışıklarını Çin kökenli alışveriş sitelerinden daha uygun fiyata sipariş verebilirsiniz. Sipariş verirken 365nm dalga boyunda ışık veren modelleri tavsiye ederim

Uyuz hastalığının tedavisi nasıl yapılır?

Uyuz tedavisinin başarılı olabilmesi için, uyuza yakalanmış kişi ile birlikte yaşayan tüm kişilerin de aynı zamanda tedaviye alınması gerekmektedir. Özellikle aile fertlerinin, kaşıntı olmasa dahi tedavi almaları çok önemlidir.

Tedaviden önce hastanın sıcak su ile banyo yapması ve tünellerin açılması için cildin keselenmesi faydalı olacaktır.

Ayrıca, eller bulaşmanın en sık kaynağı olduğu için, tedavi boyunca, her yıkamadan
sonra tekrar ilaçlanması önerilmektedir.

Uyuzda, tedavi sırasında kaşıntı çok şiddetli ise hastaya oral antihistaminikler yararlı olabilmekte, bu tedaviye kaşıntı geçene kadar birkaç hafta devam edilmesi önerilmektedir.

Eğer hastanın cildi yoğun olarak ekzematize ise, günde iki kez orta güçte topikal steroid uygulanımı yararlı olabilmektedir. Ancak dikkat edilmesi gereken husus, steroid uygulanımı skabisit tedavisi tamamlanıp, yıkandıktan sonra yapılması gerekmektedir.

Topikal tedavide dikkat edilecek noktalar; uygulama öncesi cilt serin ve kuru olmalı, baş saçlı deri, kasık bölgesi, göbek, dış genital organ, el ve ayak parmak araları, tırnak uçlarını kapsayacak şekilde tüm cilt bölgelerine tedavi uygulanmalı ve tedavi gece yapılıp 8-12 saat süre temizlenmemelidir. İkinci bir uygulama ise 1 hafta sonra önerilmektedir.

Giysiler, havlular, çarşaf ve benzerleri makinede yıkanmalı (≥ 60°C’de) veya kuru temizleme yapılmalı. Yıkama veya kuru temizlemenin mümkün olmadığı giysiler en az 72 saat, tercihen 1 hafta boyunca ağzı kapalı plastik bir torbada saklanmalıdır.

Yatak, yorgan ve battaniyelerin 3-5 gün açık havada tercihen güneş altında havalandırılması gerekmektedir. Ayrıca zemin, mobilyalar, çocuk oyuncakları da bulaş kaynağı olabileceğinden temizlenmeleri gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen yöntemlerin uygulanması mümkün değil ise; tüm şahsi eşyaların, 1 hafta insandan uzak kalacak şekilde, metal veya plastik bir kapta saklanarak, insan dışında uzun süre yaşayamayan böceklerin ölmesi sağlanır.

Eğer imkan var ise, kişisel eşyalar derin dondurucuda -20 C de 12 saat bekletilmelidir.

Ülkemize özel uyuz tedavisi

Permethrin %1 ve 5 krem, losyon ve şampuan

  • Toksisitesi az, uyuzda etkisi güçlüdür.
  • İlaç, akşam sıcak bir duştan sonra baş hariç bütün vücuda kaşınmayan yerler dahil uygulanır, çıkarılan giysiler tekrar giyilir. 12 saat sonra yeniden duş alınır ve yeni giysiler giyilir.
  • Çamaşır ve eşya dezenfeksiyonu yapılır.
  • 2 aylıktan küçük bebeklerde ve gebelerde kullanılmamalıdır.

Kükürtlü merhem

  • Kötü kokuludur. Deriyi tahriş edebilir
  • Kese yapıldıktan sonra ovalanarak banyo yapılmadan 3 gece üst üste uygulanır. 4. gece banyo yapılır
  • Eşyalar dezenfekte edilir.
  • 3 gün boyunca aynı yatakta yatılmalıdır. Böylece, ilacın bir kısmının bu eşyalara da bulaşarak antiparazitik etki yapması sağlanır
Uyuz hastalığının en önemli belirtisi
Uyuz hastalığının en önemli belirtisi
Uyuz teşhisi konulduğunda ne yapılmalı
Uyuz teşhisi konulduğunda ne yapılmalı

Uyuz nasıl anlaşılır tedavisi nasıl yapılır başlıklı yazımda son olarak şu 2 hususun altını çizmek istiyorum:

  1. Uyuz da dahil hiç bir hastalık utanılacak bir şey değildir. Aksine, hastalıktan utanmak ve gizlemek, sorunu büyütür.
  2. Hiç bir tedaviyi, internetten edineceğiniz, kaynağı belirsiz bilgiler ile yapmaya çalışmayın. Mutlaka hekime başvurun.

Konu ile ilgili önerebileceğim sayfalar:
İstanbul Tabip Odası 26/12/2019 tarihli açıklaması için tıklayınız

Kaynaklar:

Scabies-CDC Resources for Health Professionals. 2015

European guideline for the management of scabies

İlk yorum yapan siz olun

  1. […] Yeni Corona virüsü nedir başlıklı yazımdan sonra ilginizi çekebileceğine inandığım Uyuz nasıl anlaşılır tedavisi nasıl yapılır başlıklı yazım için tıklayınız […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.